Ciążowe emocje na dziełach sztuki

Ciąża to okres, w którym kobieta doświadcza całej palety uczuć i stanów — od radości, euforii i harmonii z otaczającym światem po złość i głęboki smutek. Dopóki matczyny nastrój nie ustabilizuje się w pierwszych tygodniach po porodzie, kobiece zachowania mogą być całkiem sprzeczne i nieprzewidywalne.

Mistrz MS, Nawiedzenie, 1506 r.

Dopóki większość scen w sztuce poruszała tematykę religijną, najczęściej pokazywaną matką była Matka Boża. Nie znaczy to jednak, że te obrazy były dalekie od codziennego życia zwykłych mam. Bardzo często przedstawiana scena z życiorysu Matki Bożej doskonale oddaje stan podniecenia i podekscytowania, który towarzyszy oczekiwaniu na potomka. Obrazy „Nawiedzenie św. Elżbiety” ukazują nie jedną, a dwie ciężarne kobiety, które zwykle obejmują się, z czułością dotykają swoich brzuchów i patrzą sobie głęboko w oczy. Elżbieta wyczuwa ruchy swojego dziecka, które wierci się, czując obecność małego Jezusa. W tej scenie bardziej niż zaokrąglony brzuch rzucają się w oczy emocje kobiet, ich radość i porozumienie, które nie wymaga żadnych słów. Te obrazy mogą być bliskie wszystkim ciężarnym mamom, które lubią się dzielić poradami, wsparciem i własnym doświadczeniem.

Albertinelli Mariotto, Nawiedzenie,1506 r

Z czasem popularne stały się portrety osób świeckich malowane na zamówienie, które miały informować widza o statusie społecznym, aspiracjach i wartościach wyznawanych przez ich zleceniodawcę. Najbardziej znanym, a do tego prawdziwym arcydziełem, jest obraz Jana van Eycka „Portret małżeństwa Arnolfinich”. Patrząc na to dzieło, niemal od razu zauważamy słynny ciążowy brzuszek pani Arnolfini, który do dziś budzi wśród historyków sztuki wiele sporów. Ciąża mogłaby wskazywać, że obraz jest idealnym przedstawieniem całkiem zamożnego, młodego małżeństwa z XV wieku, jednak w rzeczywistości sprawa nie jest taka prosta. Wielu sądzi, że pani Arnolfini wcale nie jest w ciąży, tylko w bardzo modnej w tamtych czasach sukni podkreślającej brzuch. Jednak nawet jeśli byłaby w ciąży, to obraz przedstawia scenę małżeńskiej przysięgi, a więc dziecko musiałoby być poczęte jeszcze przed ślubem. Pies u nóg pary symbolizuje małżeńską wierność, jednak w zwierciadle umieszczonym na ścianie widać dokładnie odwzorowane pomieszczenie, ale bez psa… Czyżby jedno z małżonków było niewierne? Na ścianie malarz umieścił podpis: „Jan van Eyck tu był”, co w tej sytuacji brzmi dwuznacznie. Pewnie nigdy nie dowiemy się prawdy na temat ciąży pani Arnolfini, ale również w naszych czasach często można odnieść mylne wrażenie na widok kobiety w ciąży.

Jan van Eyck, Portret małżeństwa Arnolfinich, 1434 r.

 Chyba najbardziej poruszającymi scenami związanymi z uczuciami oczekującej na dziecko kobiety są obrazy Fridy Kahlo. Jej życie, pełne namiętności, cierpienia i skandali, fascynuje do dziś, nawet tych, którzy nie mają wielkiego pojęcia o sztuce. Jednym z wątków twórczości Fridy, nierozerwalnie związanym z jej biografią, jest niespełnione pragnienie bycia matką. W 1925 roku doszło do tragedii. Artystka stała się ofiarą zderzenia autobusu i tramwaju, w wyniku którego doznała licznych obrażeń m.in. przebicia macicy. Przez uszkodzenie kręgosłupa Frida do końca życia musiała nosić ponad dwudziestokilogramowy gorset ortopedyczny, a każda jej ciąża kończyła się poronieniem. Praca pomagała Fridzie przeżyć żałobę po dzieciach i w jakiś sposób zaspokajała instynkt macierzyński. W swoim dzienniku zapisała: „Malarstwo wypełniało moje życie. Straciłam trzech nienarodzonych synów. Obrazy zastępowały mi dzieci. Wierzę, że nie ma niczego lepszego niż praca”. Frida nie miała szans na macierzyństwo, ale była wyjątkowo płodną artystką. Czy jej kariera potoczyłaby się równie błyskotliwie, gdyby wiodła spokojny żywot spełnionej matki?

Frida Kahlo, Mój poród, 1932r.

Frida Kahlo, Henry Ford Hospital, 1932r.

Korekta: Judyta Rosin
O mamie w sztuce przeczytacie również na: Zaradne Matki